สมาคมนักข่าววิทยุและโทรทัศน์ไทยแสดงจุดยืนร่างแก้ไขพ.ร.บ.ไทยพีบีเอส
วันที่ 12 ตุลาคม 2569 สมาคมนักข่าววิทยุและโทรทัศน์ไทยได้ทำหนังสือตอบกลับคณะกรรมการขับเคลื่อนการรับฟังความคิดเห็น สำนักงานสภาผู้แทนราษฎร ประเด็นร่างแก้ไขพ.ร.บ.ไทยพีบีเอส ที่สส.เสนอ ดังต่อไปนี้
คำถาม 1. ท่านเห็นด้วยหรือไม่ กับการแก้ไขเพิ่มเติมทุน ทรัพย์สิน และรายได้ขององค์การ (แก้ไขเพิ่มเติมมาตรา 11 (1))
คำตอบเห็นด้วยในหลักการที่จะทบทวนโครงสร้างรายได้ขององค์การเพื่อให้สอดคล้องกับสถานการณ์ทางเศรษฐกิจเทคโนโลยีและภูมิทัศน์สื่อที่เปลี่ยนแปลงไปอย่างไรก็ตามการเปลี่ยนแปลงแหล่งรายได้จากระบบเงินบำรุงที่กฎหมายกำหนดไว้โดยตรงมาเป็นการจัดสรรจากงบประมาณรายจ่ายประจำปีจำเป็นต้องพิจารณาอย่างรอบคอบเนื่องจากความมั่นคงและความเป็นอิสระทางการเงินมีความสัมพันธ์โดยตรงกับความเป็นอิสระในการปฏิบัติหน้าที่ของสื่อสาธารณะ
หากจะมีการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวควรกำหนดหลักประกันทางกฎหมายที่ชัดเจนให้องค์การมีรายได้ที่เพียงพอมั่นคงต่อเนื่องและสามารถวางแผนระยะยาวได้โดยไม่ขึ้นอยู่กับดุลพินิจทางการเมืองในการจัดสรรงบประมาณแต่ละปีรวมทั้งต้องป้องกันมิให้กลไกด้านงบประมาณถูกใช้เป็นเครื่องมือกดดันหรือแทรกแซงนโยบายการบริหารหรือการทำหน้าที่ทางวิชาชีพของไทยพีบีเอส
ขณะเดียวกันต้องมีกลไกตรวจสอบการใช้เงินสาธารณะที่มีประสิทธิภาพโปร่งใสตรวจสอบได้และคำนึงถึงความคุ้มค่าในการใช้จ่าย
คำถาม 2. ท่านเห็นด้วยหรือไม่ กับการยกเลิกการจัดเก็บเงินบำรุงองค์การที่ได้รับตาม กฎหมายว่าด้วยสุราและยาสูบ
คำตอบ –ไม่ขัดข้องต่อการพิจารณาทบทวนหรือเปลี่ยนแปลงระบบการจัดเก็บเงินบำรุงดังกล่าวหากมีเหตุผลด้านนโยบายการคลังหรือความเหมาะสมกับบริบทปัจจุบันแต่ไม่ควรพิจารณาเฉพาะประเด็นว่าจะยกเลิกเงินบำรุงจากสุราและยาสูบหรือไม่เท่านั้น
ประเด็นสำคัญกว่าคือเมื่อยกเลิกแหล่งรายได้เดิมแล้วจะมีระบบใดมาทดแทนที่สามารถรับประกันได้ว่าไทยพีบีเอสจะมีทรัพยากรเพียงพอในการปฏิบัติภารกิจสื่อสาธารณะและยังคงมีความเป็นอิสระจากรัฐบาลฝ่ายการเมืองและกลุ่มผลประโยชน์ทางธุรกิจ
ดังนั้นก่อนยกเลิกระบบเดิมควรมีการศึกษาและเปิดเผยผลกระทบด้านการเงินความเป็นอิสระและความต่อเนื่องในการดำเนินงานตลอดจนพิจารณาทางเลือกในการจัดหาเงินทุนแก่สื่อสาธารณะอย่างรอบด้านโดยอาจศึกษารูปแบบของสื่อสาธารณะในประเทศประชาธิปไตยอื่นๆประกอบทั้งนี้ไม่จำเป็นต้องยึดติดกับรูปแบบแหล่งรายได้เดิมหากระบบใหม่สามารถสร้างหลักประกันความเป็นอิสระและความมั่นคงได้ดีกว่าหรือไม่น้อยกว่าเดิม
คำถาม 3. ท่านเห็นว่าพระราชบัญญัติองค์การกระจายเสียงและแพร่ภาพสาธารณะแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2551 มีปัญหาในการบังคับใช้หรือไม่อย่างไรและร่างพระราชบัญญัติฉบับนี้จะสามารถแก้ไขปัญหาดังกล่าวได้หรือไม่เพียงใด
คำตอบ –เห็นว่ากฎหมายปัจจุบันควรได้รับการทบทวนเนื่องจากบังคับใช้มาเป็นเวลานานขณะที่ภูมิทัศน์สื่อเทคโนโลยีพฤติกรรมการรับข่าวสารและความต้องการของประชาชนเปลี่ยนแปลงไปอย่างมาก
อย่างไรก็ตามการแก้ไขกฎหมายไม่ควรจำกัดอยู่เฉพาะเรื่องแหล่งรายได้หรือการจัดสรรงบประมาณแต่ควรทบทวนอย่างรอบด้านทั้งบทบาทและพันธกิจของสื่อสาธารณะโครงสร้างการบริหารและการกำกับดูแล
ประสิทธิภาพและความคุ้มค่าในการใช้ทรัพยากรสาธารณะกลไกความโปร่งใสและความรับผิดชอบต่อประชาชนตลอดจนหลักประกันความเป็นอิสระทางวิชาชีพและทางการเงิน
ดังนั้นหากร่างกฎหมายฉบับปัจจุบันมุ่งแก้ไขเฉพาะโครงสร้างรายได้ยังไม่อาจถือได้ว่าเป็นการแก้ไขปัญหาของไทยพีบีเอสอย่างครบถ้วนควรเปิดกระบวนการศึกษาและรับฟังความคิดเห็นอย่างกว้างขวางจากองค์กรวิชาชีพสื่อนักวิชาการผู้ปฏิบัติงานด้านสื่อภาคประชาสังคมผู้แทนผู้ชมและผู้ฟังตลอดจนประชาชนทั่วไปก่อนดำเนินการแก้ไขกฎหมายในสาระสำคัญ
4. ข้อคิดเห็นและข้อเสนอแนะอื่น ๆ
การแก้ไขกฎหมายครั้งนี้ควรถือเป็นโอกาสในการทบทวนและปฏิรูปไทยพีบีเอสครั้งสำคัญคำถามไม่ควรมีแค่ “คงไว้หรือยกเลิก” แต่ต้องมีการทบทวนและตรวจสอบอย่างสม่ำเสมอไม่ใช่เพียงการเปลี่ยนแปลงวิธีจัดหาเงินทุนโดยไทยพีบีเอสเองควรทบทวนบทบาทพันธกิจโครงสร้างการบริหารการจัดสรรทรัพยากรคุณภาพเนื้อหาประสิทธิภาพการดำเนินงานและความสามารถในการเข้าถึงประชาชนทุกกลุ่มเพื่อกลับมายึดมั่นในเจตนารมณ์ของการเป็นสื่อสาธารณะตามกฎหมายอย่างชัดเจน
ไทยพีบีเอสควรแสดงให้ประชาชนเห็นอย่างเป็นรูปธรรมว่าเหตุใดประเทศไทยจำเป็นต้องมีสื่อสาธารณะและประชาชนได้รับประโยชน์และความคุ้มค่าจากการสนับสนุนด้วยเงินสาธารณะอย่างไรโดยจุดแข็งของสื่อสาธารณะต้องอยู่ที่การนำเสนอข้อมูลข่าวสารที่ถูกต้องรอบด้านเป็นอิสระกล้าตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐเปิดพื้นที่ให้ความคิดเห็นที่หลากหลายและประชาชนทุกกลุ่มรวมทั้งผลิตเนื้อหาที่มีคุณค่าต่อสังคมแม้อาจไม่ใช่เนื้อหาที่กลไกตลาดให้ความสำคัญ
พร้อมกันนั้นควรเพิ่มกลไกให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการกำหนดทิศทางและตรวจสอบการดำเนินงานของไทยพีบีเอสและกำหนดตัวชี้วัดผลสัมฤทธิ์ที่สามารถประเมินได้อย่างเป็นรูปธรรมเพื่อสร้างความโปร่งใสความรับผิดชอบและความเชื่อมั่นว่างบประมาณสาธารณะถูกนำไปใช้อย่างมีประสิทธิภาพและคุ้มค่า
#สมาคมนักข่าววิทยุและโทรทัศน์ไทย #ไทยพีบีเอส
